عباس کیارستمی

زهرانعیمی

.به گزارش خبرگزاری هنر کیارستمی که به مناسبت برپایی نمایشگاهی از برخی عکس‌هایش، به همراه آثاری از ویکتور اریسه‌ی اسپانیایی در مرکز ژرژ پمپیدوی پاریس،به این شهر سفر کرده است در گفت وگویی با خبرنگاران افزود :hگر ما به خودمان عمیقا وفادار باشیم سادگی از نظر ما یک جریان طبیعی‌ محسوب می شود .ماهمیشه درابتدای فکر می‌کنیم باید پرگویی کرده و پیچیده بگوییم. بخشی از این را هم از تماشاگرها یاد می‌گیریم و بخشی را هم از منتقدین .منتقدینی که تصور می کنند وقتی اثری پیچیده است خالق آن از دانایی بیشتری برخوردار است وبهتر کار می کند.

وی تاکید کرد :این روزها موفقیت هیچ جوری مدیون و مرهون سادگی نیست. الان در کشوری مثل فرانسه، که مهد هنروتمدن است و در زمینه سینمامدعی است ، دراین سینما بیش از نود درصد از سینماها فیلم‌های پیچیده، تکنیکی، پرهیجان و بشدت توخالی نشان می‌دهند.

می‌توانم بگویم فیلم‌های هالیوودی تمام سینماهای جهان را تسخیر کرده‌اند.

کیارستمی تاکید کرد :طبیعتا وقتی هنری به شعر نزدیک شود ماندگارتر است. من در کتابخانه ی خودم فقط کتاب‌هایی را بخشیده‌ام که کتاب‌های غیرشعری بوده اند . کتاب‌های شعرم مندرس‌ترین کتاب‌هایی‌ست که در کتابخانه دارم؛ برای این‌که به آنها بارها و بارها مراجعه کرده‌ام. شعر را کسی نمی‌تواند بگوید: من خواندم و فهمیدم. شعر پیچیدگی‌ها و سادگی‌های خودش را دارد و عمر طولانی‌تر و درازتری دارد. مثل شعری که از حافظ می‌خوانی، شعری که صدها سال پیش سروده شده است ، یا از سعدی و همین‌طور از تمام شعرای کلاسیک ما. بنابر این، شعر نسبت به سایر هنرها ماندگاری‌ای دارد که بقیه ندارند.

وی تصریح کرد : بقیه‌ی هنرها این‌قدر ماندگاری ندارند. شعر یک فتواست، در واقع بیان حال شاعر است در شرایط اجتماعی ای که زندگی می‌کرده و با تأثرات خاص خودش و با زبان شاعرانه‌ی خودش بیان شده است . برای همین هم با آن‌که سال‌ها گذشته هنوز به دل ما می‌نشیند.

کیارستمی تصریح کرد :هنری که پس از چندسال باقی نماند، به نظر من هنر نیست. در مورد سینما هم می‌گویند که یک فیلم لااقل باید سی سال عمر کند. موسیقی کلاسیک، همان‌طور که می‌دانید، تنها موسیقی‌ای‌ست که همیشه شنیدنی‌ست و همیشه ماندگار است.. عمر طولانی یکی از ملاک‌های جدی، واقعی و درست راجع به ارزیابی هنر است. فیلم را نه به تعداد تماشاگرانش، نه به موفقیت‌های هنری‌اش، نه به جایزه‌هایش و نه به نقدهای مثبت و منفی‌اش می سنجند.همه‌ی اینها البته برای بقای هنرمند و امکان ادامه‌ی کارش مؤثر است،

وی تاکید کرد :حرف آخر را به نظرم فقط «زمان» می‌زند. اگر اثری بعد از سی سال ماندگار شد، جایی که در واقع حق مؤلف هم از آن حذف می‌شود و مؤلف دیگر حقوقی پیدا نمی‌کند، آن موقع است که حقیقتا تازه می‌توانیم بگوییم مخاطب عام دارد یا به اسم میراث می‌رسد به دیگران. آنجاست که اثر ماندگار است. به این دلیل می‌گویم حتا سینما هم، که ظاهرا این روزها خیلی دور از شعر است، می‌باید ارزش‌های شاعرانه در آن زیاد شود برای تشخیص درست بودن یا غلط بودنش.

اعتماد ملي- طاهر جمشيدزاده: عباس كيارستمي هميشه خبرساز است، اما اين روزها پرخبرتر از هميشه است. او از ساختن فيلم جديدش در حومه تهران خبر مي‌دهد كه هنوز نامش را اعلا‌م نمي‌كند و مي‌گويد به موقع نامش را اعلا‌م خواهم كرد. وي همچنين از انتشار قريب‌الوقوع <سعدي به روايت كيارستمي> كه مراحل حروفچيني، ليتوگرافي و... را پشت سر گذاشته و به‌زودي توسط انتشارات نيلوفر راهي كتابفروشي‌ها خواهد شد خبر داد.

بارها و بارها با منزل عباس كيارستمي تماس مي‌گيرم، اما كسي گوشي را بر نمي‌دارد تا اينكه روز پنجشنبه، صداي او را از گوشي تلفن مي‌شنوم، همان صدايي است كه در فيلم مستند <وقت خوب مصائب> ساخته ناصر صفاريان درباره احمدرضا احمدي حرف مي‌زند. پس از احوالپرسي يك‌راست مي‌روم سراغ حافظش و نقدهايي كه ديگران درباره حافظش نوشته‌اند.

او مي‌گويد: <من خودم واقعا درباره اين كار نظري ندارم و بيشتر دوست دارم نظر ديگران را بشنوم. مي‌خواهم بيشتر شنونده باشم تا نظردهنده.

از نحوه شكل‌گيري كار مي‌پرسم، اما جوابي كه مي‌شنوم كمي متفاوت است: يادم نيست ايده و فكر اصلي از كجا آمد، ولي يك كار است و حافظ با حافظ جمع نشده است. نبايد زياد جدي گرفت.

توصيه كيارستمي به جدي نگرفتن كار است، اما ديگران جدي‌اش گرفته‌اند و يكي از آنها <آيدين آغداشلو> است كه نقدش در روزنامه اعتماد ملي منتشر شد.

او گفته بود: <كيارستمي به عنوان يك نويسنده قرن بيست‌ويكمي با حافظ برخورد مدرنيستي انجام داده، حالا‌ در چارچوب هايكو> نظرش را درباره همين جمله آيدين آغداشلو مي‌پرسم، مي‌گويد: <همان‌گونه كه جناب آيدين اشاره كرده‌اند بايد امروز با <ديدي نو> و <مدرن> به جامعه، پيرامون و قضايا نگريست.>

وقتي كيارستمي از ديد نو و مدرن مي‌گويد، ياد جمله‌اي مي‌افتيم كه در صفحه اول حافظ به روايت كيارستمي نقش بسته است: <بايد مطلقا مدرن بود> از آرتور رمبو شاعر برجسته فرانسوي.

از رمبو مي‌پرسم و كيارستمي مي‌گويد: <من صاحبنظر نيستم و به اندازه بقيه دوستان كه ترجمه شعرهاي ايشان را خوانده‌اند با ايشان آشنا هستم و بيشتر شعرهايي را كه در مورد آسمان پاريس گفته، مي‌پسندم.> بحث را به همان جمله‌اي مي‌كشم كه بر صفحه اول كتاب حافظ به روايت كيارستمي نقش بسته است.

او مي‌گويد: به نظر من بايد پيشوند <بايد> را هم از اين جمله برداشت و حذف كرد. بايد اين <بايد> را برداريم و تكليف را روشن‌تر كنيم. در واقع مي‌خواهم به شما بگويم كه اگر مدرن نباشيم مثل اين است كه نفس نكشيم. ‌

درست است كه اين روزها حافظ كيارستمي پرفروش‌شده است و پرآوازه و كتابخوانان منتظر سعدي او هستند، اما مگر مي‌شود با كيارستمي صحبت كرد و از سينما چيزي نپرسيد. ‌

كيارستمي مي‌گويد: يك كاري را در حومه تهران دارم انجام مي‌دهم كه به موقع نامش را اعلا‌م خواهم كرد اما يك پرسش ديگر هم مانده است؛ از فيلمي كه <ژوليت بينوش> قرار بود در آن بازي كند چه خبر؟ ‌

كيارستمي مي‌گويد اين كار سر جاي خودش است. البته به زمان ديگري موكول شده است و ان‌شاءا... بهار آينده كليد خواهد خورد.

آرشيوي از اشك‌هاي زنان بازيگر

«عباس كيارستمي متفاوت‌ترين كارگردان ايران محسوب مي‌شود.» اين تعريفي است كه همواره تمامي اهالي هنر در مواجهه با نام كيارستمي بيان مي‌كنند. تلاش براي نشان دادن اين تفاوت گاه به آفريدن آثاري عجيب و جنجال‌برانگيز منتهي مي‌شود.

آخرين كار كيارستمي نيز از اين قاعده مستثني نيست. تهيه آرشيوي از اشك‌هاي زنان سينماگر ايران مي‌تواند يك پرونده متفاوت و جديد در كارنامه سرشار از تفاوت عباس كيارستمي باشد.

«گريه‌ها» يا به قولي «شيرين» آخرين ساخته هنوز ناتمام عباس كيارستمي است. اين فيلم تقريباً حدود 100 زن بازيگر سينماي ايران را در بر گرفته است كه احتمالاً به كامل‌ترين آرشيو زنان بازيگر معاصر بدل مي‌شود.

قسمت‌هايي از اين فيلم كه در بخش 100 ثانيه امسال جشنواره فيلم كن به نمايش درآمد، تحسين علاقمندان كيارستمي و انتقاد مخالفانش را در پي داشت. هنوز تدوين كامل اين فيلم به اتمام نرسيده و همه اهالي سينما در انتظار ديدن جديدترين فيلم كيارستمي‌اند.

در اين فيلم بيش از 90 نفر از زنان بازيگر ايفاي نقش مي‌كنند كه نظرات تعدادي از آنها را مي‌خوانيد.

اليكا عبدالرزاقي

متأثر شدم ... فقط همين

اليكا عبدالرزاقي با روي خوش مي‌گويد: همه ما منتظر همان كاري بوديم كه محسن مخملباف در «سلام سينما» كرد اما اصلاً چنين اتفاقي نيافتاد. كاملاً فضا و داستان متفاوت بود. عباس كيارستمي به بازيگران زنگ نزده بود كه بيائيد اينجا و گريه كنيد. همه گريه كردن بلد هستند. كيارستمي برايش تأثري كه از دل بربيايد مهم بود. در سري اولي كهاز دوستان دعوت كردند، با پخحش يك موزيك، تأثر و حس غم موجود در چهره بازيگر را گرفتند و در سري دوم از ما خواستند تا در ذهن خود فيلمي را ببينيم و تحت تأثير تصورات ذهني خود قرار بگيريم. تنها موردي كه مطرح شد، اين بود كه آقا كيارستمي به ما تأكيد كردند كه اين فيلم ذهني يك ملودرام است.

من گريه نكردم اما بشدت متأثر شدم ... فقط همين. نمي‌دانم تحت تأثير جو بود يا فيلم پيانيست پولانسكي كه چند روز قبل ديده بودم. اما در كل تجربه خوبي بود. مخصوصاً حضور آقاي كيارستمي در اين فيلم دليل محكمي براي حضور من بود.

شيوا ابراهيمي: اصلاً گريه نكردم

«به يك كاغذ بالاي دوربين خيره شدم و تحت تأثير فيلم ذهني‌ام قرار گرفتم، اما گريه نكردم.»

شيوا ابراهيمي مي‌گويد: عباس كيارستمي از من خواست در فيلم ذهنيم مانند يك فيلم دو ساعته سعي كنم تمام حس‌هايم را در صورتم داشته باشم. تمامي بالا و پايين‌هايي كه در يك فيلم ممكن است وجود داشته باشد. فقط با اين نكته كه قرار است آخر فيلم غم‌انگيز تمام شود.

منطقي است كه در حين ديدن يك فيلم كسي ممكن است گريه كند و نفر ديگر تنها متأثر شود. عباس كيارستمي به دنبال گرفتن فيلمي از گريه‌ها نبود. فكر مي‌كنم آقاي كيارستمي فقط مي‌خواست تأثر ما را به تصوير بكشد.

به عقيده من در سري اول چون همه بچه‌ها تحت تأثير موسيقي قرار گرفته بودند، به شدت گريه كرده‌اند اما در سري دوم تعداد دوستاني كه گريه كرده بودند، زياد نبود.

اگر كيا رستمي نبود؟

شيوا ابراهيمي با قدرت مي‌گويد: من كسب تجربياتي اين چنيني را دوست دارم جون به عقيده من هر بازيگري بايد تجربيات مختلفي را در كارنامه كاري خود داشته باشد. درست در دو هفته قبل يك فيلم ساز تازه كار براي ساخت فيلمي درباره صلح از من و خيلي از دوستان دعوت به كار كرد كه در اپيزودهاي كوچكي درباره صلح صحبت كنيم. داشتن اين تجربيات براي يك بازيگر خوب است و چه بهتر كه با حضور كارگرداني چون عباس كيارستمي باشد.

مريم كاوياني: حسابي گريه كردم

مريم كاوياني با گفتن اين موضوع كه تغيير چهره‌اش در هنگام گريه برايش مهم نيست، ادامه داد: شما خودتان مي‌گوييد بازيگر، يك بازيگر صورت و چهره‌اش برايش مهم نيست، انجام كار با كيفيت برايش مهم است. براي من هم مهم نبود كه وقتي گريه مي‌كنم زشت مي‌شوم يا زيبا.

متأسفانه در هنگام اولين دعوت ايران نبودم اما در دعوت دوم افتخار حضور در پروژه عباس كيارستمي را داشتم. تصوير ذهني‌اي كه عباس كيارستمي از بازيگران گروه دوم مي‌خواست، يك تصوير تلخ بود و من به شدت گريه كردم.

راستش من هنوز شوكه‌ام. كار با عباس كيارستمي آنقدر سريع و كوتاه و لذت‌بخش بود كه من همواره به حضور در فيلم ايشان افتخار مي‌كنم.

هانيه توسلي: اصلاً گريه نكردم

هانيه توسلي كوتاه و خشك جواب مي‌دهد: من گريه نكردم. نه در سري اول و نه در سري دوم چون هميشه به سختي گريه مي‌كنم. آقاي كيارستمي هم از ما گريه نخواستند. اين فيلم بسيار عجيب و غيرقابل باور بود. بايد صبر كنيم تا فيلم را بعد از تدوين ببينيم.

ليلي رشيدي: به خدا گريه نكردم

ليلي رشيدي با صداي شادي مي‌گويد: كيارستمي يك اتفاق است يك معجزه و اين كه من را براي حضور در يكي از اين اپيزودها انتخاب كردند، يك افتخار بود. من در ميان اين بازيگران كسي نيستم و از حضور در اين فيلم به شدت ذوق‌زده شدم و بي‌صبرانه منتظر ديدن اين فيلم هستم.

رشيدي گريه نكرده است: كيارستمي به ما نگفت بنشينيد و حتماً كريه كنيد. گفت سعي كنيد در هنگام ديدن فيلم ذهنيتان غمگين شويد. من فقط غمگين شدم، به خدا گريه نكردم.

رويا تيموريان: توضيحي نمي‌دهم

رويا تيموريان توضيح خاصي نمي‌دهد و مي‌گويد: من از لحاظ حرفه‌اي و اخلاقي اجازه ندارم هيچ توضيحي درباره فيلم بدهم. قرار بود اين فيلم يك فيلم كوتاه درباره زنان مقابل دوربين ايران باشد اما بعداً قرار شد به يك فيلم 90 دقيقه‌اي تبديل شود.

عباس كيارستمي در عرصه بين‌المللي افتخار سرزمين ماست و كار با ايشان جدا از يك تجربه، يك افتخار براي من تلقي مي‌شود. اين فيلم تاريخچه تقريباً كاملي از زنان بازيگر معاصر ايران است.

السا پيروزآذر: فقط به خاطر كيارستمي

پيروزآذر كه فقط غمگين شده بود، مي‌گويد: قرار بود فقط ما نسبت به فيلمي كه در ذهنمان بود، ري‌اكشن نشان مي‌داديم و الزامي به گريه نبود، من هم گريه نكردم.

اليسا پيروزآذر هدفش را فيلمسازي مي‌داند: براي من مهمتر از حضور داشتن در فيلم كيارستمي، آشنايي با شيوه كاري ايشان بود. كيارستمي هميشه جوري از بازيگرانش فيلم مي‌گيرد كه انگار فقط يك دوربين مخفي در كار است. رابطه عجيب و جالب اين كارگردان با بازيگرانش خيلي متفاوت‌تر از بقيه كارگردان‌هاست. من فقط به خاطر كيارستمي در اين اپيزود حاضر شدم.

ثريا قاسمي: حرفي نيست

ثريا قاسمي بابي‌حوصله‌گي تنها به دادن پاسخي كوتاه بسنده كرد: من چيز زيادي نمي‌دانم فقط 10 دقيقه مهمان كيارستمي بودم. صبر كنيد تا فيلم را ببينيد.

حميد خيرآبادي: نفهميدم آخرش چي بود؟!

حميده خيرآبادي برخلاف دخترش با رويي گشاده گفت: من آنجا هيچ كس را خيلي نمي‌شناختم. آقاي كيارستمي از من دعوت كرد تا در فيلم حضور داشته باشم و فقط يك توضيح كوتاه به من داد: خيال كن تصويري مي‌بيني و بعد عكس‌العمل نشان بده. فقط يادت باشد اين فيلمن غم‌انگيز است.

راستش نفهميدم چه جوري بود. فكر مي‌كنم مي‌خواهند فيلمي بسازند و بعدها يادي از ما بكنند. من دوست داشتم آقاي كيارستمي بنشيند و دليل ساختن اين فيلم را براي من توضيح دهند اما انگار رول كار چيزي ديگر بود اما در كل از كار با آقاي كيارستمي راضي بودم.

عوامل گريه‌ها (شيرين)

دستيار كارگردان و برنامه‌ريز: هديه تهراني

مدير تصويربرداري: هومن بهمنش

طراح گريم: مهرداد ميركياني

مدير توليد و فيلمبرداري پشت صحنه: حميده رضوي

دستيار دوم كارگردان: ميترا آقاميري

اجراي گريم: راحله نعمت‌زاده

عكاس: گلاره كيازنده

گروه فيلمبرداري: نيما دبيرزاده، آرش صادقي، روزبه رايگا

 مصايب يك عاشق آشناي غريب‌ از تماشاي فيلم كيارستمي!

کارگردان مطرح سینمای تاجیکستان عاشق کیارستمی و فیلم ساختن درایران است

جمشيد عثمانف که يکي از مهم‌ترين فيلمسازان معاصر تاجيکستان ومقيم پاريس است بسيار علاقه منداست تا فيلمي درايران بسازد به گزارش خبرگزاري هنر جديدترين فيلم بلند او به نام «بهشت فقط براي مردگان» ، توليد مشترک کشورهاي فرانسه، آلمان، روسيه...

کیارستمی درگفت وگو با روزنامه‌ نيويورک‌ تايمز : مسئولان برخورد خوبی با من دارند ولی ‌ فیلمهايم‌ در سينماها اکران نمی شود

عباس کیارستمی کار گردان مطرح سینما درگفت وگو با روزنامه‌ نيويورک‌ تايمزگفت : مسئولان گرچه‌ بسيار مودبانه‌ با من برخورد مي‌ کنندو برخورد خوبی با من دارند ولی ‌فیلم هاي‌ من‌ در سينماها اکران نمی شوند به گزارش خبرگزاری هنرو....

حافظ به روایت کیارستمی -لیلی نیکو نظر

معجزه کن...معجزه کن ! ورنه میلاد تو جز خاطره دردی بیهوده چیست؟* حافظ به روایت کیارستمی را خواندم . به نظرم اگر این کار را هر کس دیگری به غیر از کیارستمی انجام می داد و کتاب قطوری را با

شعر را بايد مصرع‌-‌مصرع نوشيد

پرويز جاهد

روز جمعه چهارم اسفند يک روز قبل از سفر عباس کيارستمی به نيويورک برای شرکت در برنامه‌ای که برای بزرگداشت او در موزه هنرهای مدرن نيويورک تدارک ديده شده بود، به ديدارش رفتم تا با او در باره کتاب حافظ به روايت کيارستمی که به تازگی در ايران منتشر شده، گفتگو کنم. با اينکه سخت گرفتار و سرگرم فيلمبرداری و تدوين فيلم تازه‌اش(پرتره‌هايی از بازيگران زن سينمای ايران) بود، درخواست مرا برای گفتگو قبول کرد. خانه‌ای با معماری زيبا در محله چيذر، ميدان زر با قاب عکس‌های بزرگ و رنگی کيارستمی که از پشت شيشه اتومبيل در باران و مه گرفته بود و فرم نقاشی‌های آبستره را داشت. سرمای شديدی خورده بود و صدايش خوب در نمی آمد. گفت اگر به تو قول نداده بودم و فردا عازم نيويورک نبودم، حرف نمیزدم.

عباس کيارستمی

نسخه تايپ شده کتاب تازه‌اش(از دست غير فرياد) که منتخبی از اشعار سعدی است، روی ميز بود. اول حافظ و حالا سعدی به روايت کيارستمی. عليرغم اينکه چند ماهی از انتشار اين حافظ می‌گذرد اما تا کنون هيچ مطلب انتقادی و تند و تيزی در باره آن منتشر نشده و آنهايی هم که شفاها مخالفت خود را با انتشار اين کتاب اعلام کردند ترجيح دادند که حرف‌های خود را چاپ نکنند و منتظر واکنش ديگران بمانند.

کيارستمی اما می‌گويد که واکنش مخالفان اهميت زيادی برای او ندارد و برايش مهم اين بود که اين کتاب چاپ شود. کتابی که شيوه‌ای از خواندن حافظ را به خوانندگان پيشنهاد می‌کند و اصلا ادعای حافظ پژوهی ندارد. کتابی که او آن را فست فود يا اس‌ام‌اس‌های حافظ می‌نامد. اين هم گفتگوی من با کيارستمی که عينا می‌خوانيد.

آقای کيارستمی به خاطر حافظ به روايت كيارستمي خسته نباشي. سرما خوردي و مريض هستي؛ روز جمعه هم آمدم و مزاحمت شدم، ولي حافظ ما را به اين‌جا كشاند. حداقل مي‌توان گفت كه كتاب پرفروشي شده است.

پس اگر اين‌طور باشد بدعتي در مجموعه كارهاي من است. چون اولين باري است كه جايي كار من پرفروش مي‌شود.

فيلم‌هايت كه اين‌جا اكران نمي‌شود اما كتابت چاپ شد و فروش هم كرد. به خصوص روز والنتاين كه شنيدم فروش خوبي داشته. اما چرا حافظ؟ به نظر مي‌رسد دنياي تو به خيام نزديك‌تر است.

درسته؛ ولي تصور نمي‌كنم شاعران را بشود اين‌گونه دسته‌بندي كرد. شما در حافظ و سعدي هم خيام را مي‌بينيد. به نظر من "خيامي" يك نوع انديشه و تفكري است كه فقط شاعرانه نيست و حكمت هم دارد. تصور نمي‌كنم كه هيج شاعري بتواند غير "خيامي" به دنيا نگاه كند. مهم نگاه كردن است. اما هركس به شيوه و سبك خودش شعر مي‌گويد.

رويكرد كتاب حافظي كه منتشر كردي همان رويكردی است که در فيلم‌هايت هست. مي‌خواهم خودت بگويي كه چه ارتباطی بين سينمای تو و خوانشي كه از حافظ ارائه كردي وجود دارد؟

اين كار منتقد است كه بايد اين قضيه را بررسي كند. خود من گاهي مواقع آگاهانه اين‌كار را انجام نمي‌دهم ولي نهايتا وقتي از مجموع كارهايم، چه عكس، چه فيلم و چه شعر فاصله مي‌گيرم، اين گونه شباهت به گونه‌اي وجود دارد. حتي همين عكس‌هايي كه به ديوار مي‌بينيد [منظورعكس‌هاي جديدش است که در سايز بزرگ قاب كرده و به ديوار زده] به شكلي همان كاري است كه دركتاب حافظ انجام شده است. وقتي از پشت شيشه‌هاي مه آلود و باران زده از منظره‌اي عكس مي‌گيريم كه اين منظره خيلي هم دقيق نيست؛ با اين شيوه بخشي از طبيعت را حذف كرده‌ايم. اين همان كاري است كه در كتاب حافظ انجام داده‌ام. منتها در كتاب حافظ اين حذف فقط در اين كتاب اتفاق افتاده است.

قبل از چاپ، وقتي كتاب را به دوستان نشان دادم نگران بودند كه آيا مي‌شود با حافظ چنين كاري انجام داد؟ تصور من اين بود كه قرار نيست با حافظ كاري بكنيم. در يك تعداد صفحات سفيد صحافي شده؛ مصرع‌هايي را از حافظ انتخاب مي‌كنيم و فكر نمي‌كنم كه من اولين كسي باشم كه اين كار را انجام داده باشد. به اين ترتيب اگر كسي بخواهد به من انتقاد كند بايد به همه كساني كه گاهي يك بيت شعر را از حافظ، سعدي، خيام و يا ديگران انتخاب كرده‌اند معترض شود. حتي كساني كه الفبا هم نمي‌دانند و سواد خواندن و نوشتن را ندارند نيز اين كار را كرده‌اند. وقتي يك جمله يا مصرعي را انتخاب مي‌كنيم يعني اين كار قبلا شده است. كاري كه من انجام دادم، جمع آوري اين‌ها بوده است. اين حق ماست كه از يك غزل، از يك قصيده، يك بيت يا يك دو بيتي، يك بيت يا يك مصرع را انتخاب كنيم و به اين دليل من فكر نمي‌كنم اين كار اتفاق مهمي باشد. اين صرفا يك انتخاب است. انتخابي كه ريشه در جامعه ما از سال‌ها پيش داشته است. اين را هم من انتخاب نكردم.

اين مجموعه را كه درآوردم برخي انتقاد مي‌كنند كه چرا رفتي سراغ شعر؟ تو كه كار عكاسي و فيلم مي‌كردي. به هر حال من را كه به عنوان فيلمساز نبايد شناخت. من هر دو سال يك فيلم مي‌سازم. عكاسي هم گاهي انجام مي‌دهم. ولي يك زندگی هم به عنوان ايراني دارم. يك زندگي شخصي خصوصي هم دارم. در اتاق دربسته‌ام گاهي سراغ كتاب مي‌روم و شعر مي‌خوانم. حالا اگر پيشنهاد مي‌كنم فلان شعر را اين‌گونه كه ديده يا خوانده‌ام بخوانيد، جزء حقوق طبيعي من است و نبايد نگران باشيم كه حافظ دستكاري شده است. يا به حوزه كساني كه حافظ دوست اند و يا در حوزه شعر و ادبيات تخصص دارند، تخطي شده است. اين فقط انتخاب بوده، در واقع كتابي بوده كه دلم مي‌خواسته خودم داشته باشم و چون ديگران درنياورده بودند، چاپ كردم. و چون چاپ يك نسخه هزينه‌اش زياد بود، تعداد بيشتري چاپ كردم. من نسخه خودم را برداشتم و ناشر با فروش نسخه‌هاي بعدي هزينه خودش را اميدوارم تامين كند. ولي من اين جمع‌آوري را صرفا به خاطر خودم كردم.

همه حرف‌هايت نشان دهنده نوعي نگراني در اين قضيه است. احساس مي‌كنم يك ترسي داشتي از چاپ اين کتاب؟

اين جا به هر حال اين نگراني را به تو مي‌دهند. وقتي شروع مي‌كني اين نگراني را نداري ولي به هر حال در يك جامعه بخصوصي زندگي مي‌كنيم و براي آدم خط كشي‌هايي كرده‌اند. هر كسي بخواهد پايش را از حوزه خودش فراتر بگذارد حتما به مجوز نياز دارد و چون هيچ سازماني نيست كه اين را بدهد طبيعتا هر آدمي فكر مي‌كند بايد از حقوق ديگران دفاع كند تا حافظ يا سعدي دستكاري نشود. اين‌ها جزء بزرگان ما هستند و به همين دليل كمي نگران كننده است. حال اگر اين گشاده دستي و گشاده دلي آقاي خرمشاهي نبود فكر مي‌كنم كار سخت‌تر مي‌شد. به هر حال فتواي اين حافظ خوان و حافظ دان بزرگ كمك كرد كه كمي از اين تنگ‌نظري‌ها كاهش پيدا كند وگرنه به اين سادگي نمي‌شود كارهايي را كه دلتان مي‌خواهد اين‌جا انجام دهيد.

قبل از اين‌كه وارد بحث‌هاي ديگر شوم می خواهم بدانم واكنش از طرف حافظ شناسان چطور بوده است؟

زياد خبر ندارم.

به نظرم مي آيد كه خيلي از طرف اهل قلم مورد توجه قرار نگرفت. ولي مردم استقبال كردند.

نمي‌دانم. زياد راجع به اين موضوع خبر ندارم. ولي اميدوارم كه به هر حال بد نبوده باشد.

شفاهي چيزي نشنيده‌ايد؟

كساني كه کتاب را دوست دارند به آدم مي‌گويند. نقدي‌هاي منفي را ما نمي‌فهميم. اما من اصلا اهميتي نمي‌دهم. براي من مهم بود كه اين كتاب چاپ شود. و مهم اين است كه سعدي هم در حال چاپ است. و روي كتاب‌هاي ديگر هم كار مي‌كنم. اين‌ها به بهترين و لذت‌بخش‌ترين ساعات زندگي من تبدل شده‌اند. خوانش شعر، به اين شكل؛ تقطيع كردن، جدا كردن و خلاصه كردن، جزئي از اين لذت است. يكي از گرفتاري‌هاي ما اين است كه در كشوري زندگي مي‌كنيم كه شعر بيش از ظرفيت خواننده است. ما شعر زياد داريم. اگر ديوان‌هايمان كمتر از اين بود بيشتر از اين خوانده بوديم. گرفتاري شعر به خصوص شعر موزون اين است كه به مجرد آنكه شروع به خواندنش مي‌كنيم ابيات بعدي ما را همراه خودشان مي‌برند و به يك آهنگ تبديل مي‌شوند. آن آهنگ ما را از درك يكايك مصرع‌هاي شعر محروم مي‌كنند. بنابر‌اين كل‌اش را نمي‌فهميم.

بسياري از كساني كه دوروبر من هستند وقتي مي‌‌خواهند شعري از حافظ بخوانند شعرهايي را بلدند كه شجريان خوانده است. وقتي شعر را مي‌خوانند مي‌فهمي كه شعر را شنيده‌اند و حافظ را نخوانده‌اند. يا وقتي حافظ را از اول مي‌خواني به حدي غني و به حدي زياد است كه نمي‌شود دركش كرد؛ مگر آن‌كه خلاصه‌اش كرد. يكي از علت‌هايي كه من حافظ را خلاصه كردم براي اين بود كه روي بيت يا مصرعي تمركز كنم. و همين برايم كافي است. من در سينما هم اين کار را می کنم – حالا اين چيز غريبي است – خيلي مواقع وقتي فيلمي مي‌بينم و به لحظه درخشان‌اش مي‌رسم از سينما بيرون مي‌روم و با همان لحظه زندگي ‌مي‌كنم و مي‌گويم كه من مطمئن نيستم تا آخر فيلم بتوانم اين حس را نگه دارم. يك پلان از يك فيلم ما را بس. همانطور كه يك مصرع از يك غزل با من اين كار را مي‌كند. من با اين نوع نگاه تازه، حافظ و سعدي را بيشتر درك كرده‌ام. البته نه به عنوان دو اسطوره كه به عنوان دو انسان زميني و پي بردم كه اين‌ها چقدر خاكي هستند و حرف زده‌اند. چقدر حافظ و سعدي ساده‌اند.

يكي دو سال قبل كسي نقدي را روي يكي از شع